İçindekiler
Son yıllarda en çok duyduğumuz cümlelerden oldular. Bir ürün satın alma, bir hizmet alma, bir ustaya iş yaptırma sürecinde vb. durumlarda bu cümleler artık listenin en başında yer alıyor.
“Daha uygunu yok mu?”
Var!
Daha uygunu, daha ucuzu, daha kalitelisi, daha değerlisi kısaca en aşağı ya da en yukarı doğru “dahası” mutlaka var. Peki sizin istediğiniz hangisi? İşte sorulması gereken en önemli soru bu! Ancak talep eden kişi ne istediğini gerçekten biliyor mu? Bazen evet, bazen ise bildiğini zannediyor.
Bitmeyen Stresin Kaynağı: Süreçteki Kararsızlık!
Talep eden ne istediğini bildiğinde sorun yok, zira tercihlerini bu doğrultuda talep ediyor. Ancak ne istediğini bilmediği zaman ortaya bilgi kirliliği, her kafadan çıkan farklı sesler ve sonuca yanlış yoldan ilerleyen geri dönüşü acımasız bir süreç başlıyor.
Konuyu örneklerle açıklayalım;
Bitmiş bir yapının çatılarında su yalıtımı ile ilgili bir sorun olduğunu farz edelim. Bu sorunu çözmek için ustalar, tanıdıklar vasıtası ile firmalar ya da global markaların iletişim bilgilerine ulaşarak uzman bayiler kapınıza geliyor. Ortalama on tane firma size çözüm ve teklifle geliyor ama her biri başka markalar, farklı ürünler, farklı işçilikler içeren teklifler sunuyor. İşin en acı tarafı da her gelen diğerini kötülüyor ve yapılan işin yanlış olduğunu söylüyor. Yapılan iş görünen o ki yanlış, zira akıtıyor. Bu sebeple bu seçenek aklınıza yatıyor. Diğer firmayı kötülerken bir iki olumsuz örnek de koyuyor önünüze. Bazıları mantıklı ama bazıları kafanızı karıştırıyor. Sonra yapı sakinlerinden birileri çıkıyor ki bazıları bilmediğini bildiğini zannediyor, bazıları yapay zekadan destek almış, bazılarının da bir inşaatçı yakını var. Onlar da ayrı ayrı konuşmaya başlıyor.
Sonuç olarak ne yapacağını bilemeyen ne istediğinden emin olamamış, kararsız bir yönetim olarak ya konuyu kenara atıyorsunuz ya eski usta gelip yama yapıyor biraz daha idare eder diye ya da akma devam ederken stres bitmiyor!
Burası bir otel de olabilir, hastane de, site de, müstakil bir yapı da, hatta endüstriyel bir tesis de olabilir.
Şimdi sorunların kaynağını sıralayalım;
- “Ustalar para kazanmak zorunda.” Temel düşünce bu.
- Tanıdıklar da işi yapıp mahcup olma duygusu yaşayarak yanaşıyor bu işlere ya da yanaşmıyor.
- Global markaların uzman bayileri de o markanın satışını ya da ürünü pazarlamanın derdinde. Maalesef önceliği bu. Ya da paralarını zamanında alabilecekler mi? Çünkü ödeme disiplinleri var.
Peki herkes böyle mi? Elbette değil! ancak “liyakatsizlik” diye bir sorunumuz var.
Bir örnek daha verelim;
A şehrinde X firmasının bir projesi var ve burası bir alışveriş merkezi olacak. Zemin etüt raporları yapılmış, mimari tasarım sonuçlanmış, belediye ve ruhsat işlemleri bitmiş ve çalışma başlamış. İlgili birimler görevlerinin başında ve satın alma birimi yalıtım işleri için ihale açıyor ancak ortada bu konu ile ilgili belirlenmiş bir teknik şartname yok!
Ne var biliyor musunuz? Daha önce başka benzer bir projeden istenmiş kes – kopyala – yapıştır olmaktan öteye geçmemiş hazır bir dosya var. Saha bunun farkında ve bu yüzden de teklif aldıkları firmalardan teknik bilgiler de almak üzere teknik ofis devreye giriyor. Eldeki ezberler, gelen doğru ya da yanlış bilgiler ile birleşiyor ve satın alma yapılıyor. İhaleye elliden fazla firma teklif verse de benzer özellikler ve fiyat performans değerlendirilmesi sonucu son on firma mülakata, sonrasında da son üç firma ihale sürecine sokuluyor derken devreye işveren – yatırımcı – mal sahibi giriyor. Başlıyorlar “şu pahalı, bunun daha ucuzu yok mu?” pazarlığına… Zaten doğru gitmeyen ve başlamayan süreç, para kaygısı, ucuz iş bitirme hevesi, ezberletilmiş çaresizlikler derken daha da yanlış olmaya doğru evriliyor.
Oysa daha tasarım aşamasında devreye yapı kimyasalları mühendisliği girmeli ve su yalıtım danışmanları mimari tasarımcıya yardımcı olmalıydı. Süreç; geoteknik raporların incelenmesi, yapı statiğiyle aynı ekip tarafından bir toplantı sürecinin daha yürütülmesi ve doğru sistem ile ürün seçimlerinin keşif ve icmal dosyasına işlenmesiyle devam etmeliydi.
Multi – disiplinler bir araya gelerek bu yapının yapıldığı zemine, betonarmeye, statiğe, coğrafyaya, deprem etkilerine karşı doğru sistemi ve ürünleri teknik şartname hâline getirmeli, yapım yöntemleri tek tek yazılmalı, detay projeler uygulama projesine işlenmeli, bu işleri yapacak standartlara uygun ürünler malzeme listesine alınarak bütçeye eklenmeli, yalıtım işlerinin danışmanı ile imzalanmalı, saha kontrol ve denetim şartları sürece dahil edilmeliydi.
Bu aşamadan sonra yapılması gereken şey ise ortaya koyduğunuz o teknik şartname, yapım yöntemi, detaylı projelendirme, uluslararası standartlara uygun ürünlerin ve muadil firmalarının ihaleye daveti ve kıyaslanacak şeyin gerçekten “elma – elma” mukayesesi olduğuna kanaat getirmektir. Bu sayede gereksiz bilgi kirliliğinin önlenmesi, işi bilmeyen usta veya firmaların işten uzak tutulması, doğru zamanda doğru firmalar ile yapılan kısa ve etkili görüşmeler, zaman tasarrufu, işe daha çok zaman kalması gibi etkin ve sürdürülebilir faydalar sağlanabilir.
Sonuç olarak daha ucuza ve yanlışa giderek işletme aşamasında ortaya çıkacak en az yirmi kat zararın da önüne geçmiş olunur. Maliyet aşamasında yapılan her doğru, işletme aşamasında elde edilen yüksek kâr demektir.
Liyakatsizliğe Karşı Çözüm: Kontrol ve Denetim Birimleri Oluşturmak
Peki, bu işin ekonomisini kimse mi bilmiyor? Aslında çoğu insan biliyor ve farkında. Ancak ezberleri bozmak, memur kafasından çıkmak, sorumluluk almak ve yazının başında da dediğim üzere liyakatsizliğin önüne geçmek yerine, liyakatsizliğin kendini göstermeye daha hevesli olduğu bir atmosfer oluşuyor.
Yalıtım bilmek tek başına yeterli mi? Hayır!
Yalıtım sektörü üzerinden bir genelleme yapalım o hâlde;
Alt yapı nedir nasıldır?
Hava ve iklim koşulları nedir?
Uygulanacak ürünün fiziksel ve kimyasal tavırları nasıl değişir?
Kullanılacak sarf malzeme yeterli mi?
Uygun karıştırıcı var mı?
Malzemeler nasıl karıştırılır nasıl kullanılır?
Aderans nasıl sağlanır?
Sürdürülebilir kalite nedir?
Yaşlandırma ve çevresel etkiler biliniyor mu?
Doğru şartnameler oluşturuldu mu?
Yapım yöntemleri belli mi?
Uluslararası standartlar nelerdir?
Yapı – malzeme uyumu biliniyor mu?
Ez cümle, inşaatın multi – disipliner sistemleri olan geoteknik, statik, mimari, mekanik, elektrik, betonarme mühendisliği hakkında genel kültüre sahip miyiz?
Firmalar ve ustalar özelinde eksikler saymakla bitmez. İşini iyi yapan da vardır elbet. Peki sorumlu kim? Tüm bu konularda sorumlu, olması gereken sistemin kendisidir.
Bunun için çözüm belli: Kontrol ve denetim birimleri oluşturmak, uluslararası standartları zorunlu hâle getirmek, uzman firmaların projelendirme ve yapım yöntemini belirlemesini sağlamak, firmaları ve ustaları düzenli olarak ve habersiz şekilde kontrol ve denetlemek, üretici firmaları da habersiz denetimlerden geçirmek ve uluslararası standartlarda üretim yapmalarını yasal bir zorunluluk hâline getirmek gibi adımlar, bu sorunları ortadan kaldırabilir. Bu bağlamda devletimize büyük bir görev düşüyor ki olması gereken bence budur.
Doğru Çözüm İçin Süreç Nasıl İlerlemeli?
Peki bu işi yaptırmak isteyen kişi ne yapmalı?
Herhangi bir markanın ustası, uygulama yetkilisi olmayan, işi sadece müşavirlik ve danışmanlık olan bağımsız kurumlardan, STK ve üniversitelerden destek alarak önce sorunu tespit etmeli. Sonrasında proje ve şartname oluşturmalı. Detay ve yapım yöntemleri belirlemeli ve ortaya net bir “elma” çıkartarak o elmayı tariflemeli ki gelen usta ve firmalar o elmaya göre tek bir sistem ve fiyat verebilmeli.
Tüm bunlara da herkesin başına sıkça gelen “teras akıyor ne yapmalıyım?” sorusuna bir örnekle cevap verelim:
Tüm terası söküp ana döşeme ve parapet hâline geri getirmelisiniz. Zira sorun üzerinden çözüm aradıkça alttaki sorun çözülmeyecek üstte yeni yaptırdığınız çözüm de sorun yarattığında eski sorun ile birleşip daha büyük bir sorun olacak.
Betonarme döşeme üzerindeki tüm atıkları silim makineleriyle temizletip betonun ham hâlini ortaya çıkartmalısınız. Bu sayede çatlakları net görebilir, soruna sebep olan hataları açığa çıkarabilir ve aynı hataları bir daha yapmamanız gerektiğini tecrübe ederek öğrenirsiniz.
Su gideri sorunlu ise yenilemeli; döşeme-parapet birleşimlerindeki soğuk derzleri tespit edip bu iş için geliştirilmiş bantlarla takviye etmelisiniz. Beton kalitesine göre kullanacağınız astara karar vermeli, yaşlandırma testleri yapılmış ve uluslararası standartlara uygun ürünler kullanmalı, sistem detayınızı belirleyen projeye uygun bir çözümle sorunu ortadan kaldırmalısınız. Sonrasında bir daha bu soruna para harcamamanın verdiği mutlulukla terasınızda keyif yaparsınız.
Son olarak iki detay paylaşmak isterim. Bu detaylar, sahadaki sorunlar üzerine tecrübe edilmiştir:
Her proje yeni bir başlangıçtır ve her proje içinde bulunduğu koşullara göre değerlendirilerek çözümler üretilir. Bu çözümler bazen benzer olsa da mutlaka değişkenler olabilir. Detay oluşturmak için uzmanlık, akıl ve bilim ışığında ilerlemek elzemdir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Su yalıtımı uygulamasında teknik şartname neden önemlidir?
Teknik şartname; kullanılacak ürünleri, uygulama yöntemlerini, detayları ve kontrol kriterlerini netleştirerek tekliflerin aynı koşullarda karşılaştırılmasını sağlar. Böylece farklı ürün ve uygulamaların oluşturduğu bilgi kirliliğinin önüne geçilir.
2. Su yalıtımı yaptırmadan önce nelere dikkat edilmelidir?
Sorunun kaynağı doğru tespit edilmeli, ardından uygun sistem, ürün, detay ve yapım yöntemi belirlenmelidir. Teknik şartname ve proje hazırlanarak tekliflerin aynı kriterler üzerinden karşılaştırılması gerekir.
3. Su yalıtımında doğru çözüm nasıl belirlenir?
Yapının zemini, betonarme sistemi, iklim ve çevresel koşulları ile kullanılacak malzemelerin özellikleri birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle geoteknik, statik, mimari ve diğer ilgili disiplinlerin koordineli çalışması önem taşır.
