24 Eylül 2026 Şanlıurfa (Hilvan) Depremi’nin Yer Bilimsel Hikâyesi

24 Eylül 2026 tarihinde sabah saat 10:40 civarında Şanlıurfa il sınırları içerisinde il merkezinin 29 km kuzeyinde AFAD – DAD tarafından büyüklüğü Mw: 5.4 olan bir deprem olduğu duyuruldu. Deprem geniş bir alanda hissedildi (Şekil 1a, b). Şekil 1a internet kullanıcı mesajları üzerinden EMSC merkezinin belirlediği şiddet dağılını göstermektedir. Aynı uzaklıklarda farklı şiddette sarsıntı hissetmenin nedenleri bina türü, zemin özellikleri ve bulunulan kat yüksekliği olabilmektedir. Şekil 1b’de ise EMSC merkezi tarafından otomatik olarak saptanan şiddet değerlerinin eş – şiddet konturlarını göstermektedir.

Deprem Bölgesinin Depremsellik Özellikleri Nedir?

AFAD Deprem Araştırma Dairesi’ne (AFAD – DAD) 24 Eylül 2026 tarihinde Mw: 5.4 büyüklüğünde olan depremin çevresinin 1992 – 2026 tarihleri arasında büyüklüğü 2.0 ve daha fazla olan depremlerin merkezlerinin dağılımı Şekil 2’de gösterilmiştir. Şekil 2’de görüleceği gibi, 24 Eylül 2026 tarihli depremin batı bölgesinde, özellikle Atatürk Barajı alanında ve doğusunda deprem etkinliği yoğunlaşmaları izlenmektedir.

1990 yılından itibaren su tutmaya başlayan ve 1992 yılında hidroelektrik üretimi devreye giren baraj çevresinde deprem etkinliğinin arttığı gözlenmiş ve Mw: 5.1 ve Mw: 5.4 büyüklüğünde iki depremle birlikte yoğun bir deprem etkinliği oluşmuştur.

817 km² büyüklüğünde alanı kaplayan ve 48.5 milyar ton su tutan Atatürk Barajı’nın doğu bölgesinde geçmiş yıllarda çok sayıda büyüklüğü 3.0 ve 4.0’den büyük deprem etkinliği oluşması dikkat çekicidir (Şekil 2). Bu deprem etkinliğinin önemli bir bölümü Samsat ilçesi civarında, bir bölümü Bozova Fayı’nın güneydoğu kesiminde, diğerleri ise barajın doğusunda Şanlıurfa il merkezinin kuzeyi ile Hilvan İlçesinin güneyi arasındaki bölgede oluşmuştur. Diri fay sınıfında olan Bozova Fayı’nın Atatürk Barajı’na çok yakın konumlanması (Şekil 2) ayrıca deprem tehlikesi bakımından dikkatle incelenmesi gereken bir konudur.

24 Eylül 2026 tarihindeki Mw: 5.4 büyüklüğündeki deprem merkezi (kırmızı yıldız) ise dikkat çektiğimiz bu etkinlik alanının güneydoğusunda yer almıştır. Bu bölgede oluşan deprem etkinliğinde depremlerden 10 tanesinin büyüklükleri 4.0 ile 4.9 büyüklükleri arasında değişmektedir. 24 Eylül 2026 tarihli deprem etkinliğinin yer aldığı bu bölgede MTA Türkiye Diri Fay Haritası’nda herhangi bir diri fay bilgisi yoktur. Bölgenin depremsellik etkinliğinde gözlemlenen bu gelişme, 24 Eylül 2026 tarihindeki Mw: 5.4 büyüklüğündeki depremden sonra ilgili bölgenin depremsellik ve deprem tehlikesi konuları daha fazla önem kazanmıştır.

24 Eylül 2026 tarihindeki Mw: 5.4 büyüklüğündeki depremden hemen sonra basın ve yayın organları ve ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşlar depremin büyüklüğünü, yerini, derinliğini ve hangi illerde hissedildiğini duyurdular. Bu duyurular sırasında depremin büyüklüğü ve yeri ile ilgili farklı değerler olduğu gözlendi (tablo 1 ve şekil 3). Yayınlanan bilgilere göre depremin büyüklüğü 5.1 ile 5.4 arasında değişiyordu ve derinliği 5 km ile 10 km arasında değişen sığ bir derinlikteydi. Böyle bir durumda depremin yeri ve fay hareketinin özellikleri kesin olarak belirlenmeden deprem ile ilgili değerlendirmeler ve yorumların yapılması sağlıklı olmayacaktır. Depremin hangi diri fayla ilişkili olduğu nasıl söylenecektir? Bölgenin deprem tehlikesi ile ilgili nasıl değerlendirme yapılacaktır? Bu sorularımın yanıtları belki önümüzdeki aylarda yapılacak yeni araştırmalar ile belirlenebilecektir.

Bir Depremi Kaydeden Deprem Kayıt Merkezlerinin Bulgularındaki Bu Farklılıklar Neden Oluyor?

Birçok ülkede; deprem kayıt, değerlendirme ve araştırma merkezleri bulunur. Ülkeler genellikle kendi sınırları içerisindeki depremlere yoğunlaşırlar. Ancak, deprem kayıt cihazları özelliklerine bağlı olarak bulundukları ülke sınırları dışındaki kuvvetli depremleri de kaydederler ve rapor olarak WEB sayfalarında yayınlarlar. Büyük depremler dünyadaki tüm deprem kayıt merkezleri tarafından algılanır.

Türkiye’de ve yakın çevresinde olan depremlerin merkezi, büyüklüğü ve derinliği ile ilgili bilgiler (parametre) AFAD Deprem Araştırma Dairesi (AFAD – DAD) ve Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE) gibi ulusal merkezler tarafından yayın organlarına ve resmi kurumlara ulaştırılır. Benzer bilgiler, uluslararası deprem kayıt ve analiz merkezlerinden eş zamanlı olarak da yayınlanmaktadır.

24 Eylül 2026 tarihinde Şanlıurfa ilimize bağlı Hilvan İlçesi’nin güneyinde olan ve çevre illerden de hissedilen deprem hem ulusal hem de diğer ülkelerdeki deprem merkezleri tarafından algılanmış ve ilgili deprem ile ilgili zaman, yer, büyüklük ve derinlik değerleri kendi WEB sayfalarında rapor edilmiştir. Bu deprem kayıt ve değerlendirme merkezlerinin 24 Eylül 2026 tarihinde ve yerel saatle 10:40 da olan depremle ilgili olarak WEB sayfalarında raporladıkları oluş zamanı, yer, büyüklük ve derinlikle ilgili bilgiler derlenerek Tablo 1’de ve Şekil 3’de gösterilmiştir.

Tablo 1. 24 Eylül 2026 tarihinde Şanlıurfa Hilvan civarında olan depremin (EMSC, 20260924_0000086) farklı deprem kayıt ve değerlendirme merkezlerine göre saptanan deprem parametreleri. EMSC ile AFAD-DAD büyüklük hariç diğer deprem parametrelerini aynı beyan etmişlerdir.

Aynı Deprem İçin Farklı Deprem Araştırma Merkezleri Neden Farklı Değerler Veriyor?

Tablo 1 ve şekil 3 incelendiğinde depremin merkezi, büyüklüğü ve derinliğine ait değerlerin oldukça farklı olduğu belirgin olarak görülecektir. Bu değerlerin farklılıklar göstermesi, deprembilim çalışmalarında bir dereceye kadar beklenen bir durumdur. Çünkü, her ülkenin kayıt ve değerlendirme merkezlerinin işlettiği deprem kayıt istasyonlarının sayısı, coğrafik dağılımı ve elde ettikleri veri sayısı ve duyarlılığı birbirinden farklıdır. Ayrıca, kayıt yapan istasyon sayısı, depremin olduğu yerle ilgili jeolojik ve jeofizik yapının özellikleri, kullanılan hesaplama yöntemi vb. nedenlere de bağlıdır. Yapılan uluslararası anlaşmalara göre bazı deprem kayıt merkezleri kendi kayıt verilerini diğer merkezlerle paylaşmaktadır. Bu durumda veri sayısı artacağından deprem parametrelerinin hesaplama hataları daha az olabilmektedir.

Yukarıda saydığımız nedenlerden dolayı şekil 3’te oluşan görünüm depremin üst merkezinin (episantır) yerini tartışmalı duruma getirmektedir. Bu koşullarda depremin oluştuğu fayın nerede ve nasıl araştırılacağı belirsiz bir duruma gelmektedir. Depremin hangi fayla ilişkili olduğu konusunda MTA Türkiye Diri Fay Haritası’nda bir bilgi yoktur. Sahaya çıkıp depremle ilgili fay araştırmasında nereye yoğunlaşılacağına karar vermek çok zor olacaktır. Şekil 3‘deki dağılıma göre, eğer AFAD – DAD’ın belirlediği yer doğruysa 24 Eylül 2026 Şanlıurfa civarındaki depremin merkezi Şanlıurfa Havaalanı güneyindedir.

Ulusal ve uluslararası deprem kayıt merkezlerinin değerlendirmelerine göre depremin fay düzlemi çözümleri uyumludur ve depreme neden olan fay hareketinin kuzeydoğu – güneybatı yönünde veya kuzeybatı – güneydoğu yönünde doğrultu atımlı bir fayla ilişkili olduğunu açıkça göstermektedir. Bu durumun aydınlanması için jeologların ve jeofizikçilerin sahada ayrıntılı etütler yaparak Şanlıurfa Havaalanı dahil bölgenin deprem tehlikesini belirlenmesi önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

 1. Deprem Büyüklüğü Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Deprem büyüklüğü depremi kaydeden aletlerden elde edilen sismik dalgaların kayıtlar kullanılarak geliştirilmiş matematik bağıntılarla hesaplanan bir somut değerdir. Kaydedilen sismik dalganın genliği ve periyodu ve deprem merkezinin kayıtçıya uzaklığı bilgileri kullanılarak büyüklük değeri saptanır. Cisim dalgası, yüzey dalgası, dalga süresi ve sismik moment adlarıyla belirlenmiş deprem büyüklük değerleri vardır. Günümüzde sismik moment büyüklüğü standart büyüklük ölçeği olarak kabul edilmiştir.

2. Deprem büyüklüğü ile deprem şiddeti neden farklıdır?

Deprem büyüklüğü aletsel kayıtlardan hesaplanmıştır ve depremin enerjisi ile ilişkilidir. Deprem büyüklüğü kayıtçının uzaklığı, deprem derinliği ve oluşan fayın türü ile ilgili değildir. Depremi oluşturan fayın boyu, fay üzerindeki hareket değeri ve deprem sırasında açığa çıkan deprem enerjisi büyüklüğün düzeyini belirler. Deprem şiddeti ise, büyüklüğü ne olursa olsun depremin herhangi bir uzaklıkta yarattığı yer hareketi değeri ve hasar derecesi ile ölçülür. Aynı büyüklükte depreme yakın olanlar depremi şiddetli, uzak olanlar ise depremi az şiddetli algılarlar.

3.Küçük depremler büyük depremlerin habercisi veya öncüsü müdür?

Deprem etkinliği yüksek olan bölgelerde gelişmiş deprem kayıtçıları ile çok küçük depremler sürekli kaydedilmekte ve haritalanmaktadır. Küçük depremlerin sayısı büyük depremlere kıyasla daha fazla olur. Küçük depremler zaman ve mekânda izlenerek bölgedeki fayların özellikleri ve hareketleri hakkında bilgi elde edilir. Ancak, deprembilimde bugüne kadar yapılan ve sürmekte olan çok ayrıntılı araştırmalara rağmen, küçük depremlerin büyük depremin zamanını, yerini ve büyüklüğünü saatler ve günler öncesinden saptayan (prediksiyon) bir yöntem henüz bulunamamıştır.

Kaynaklar:

• AFAD-DAD, https://deprem.afad.gov.tr/, Afet ve Acil Durum Başkanlığı, Deprem Araştırma Dairesi Başkanlığı, Ankara.
• AUST, Geoscience Australia, Canberra, ACT, Australia – Canberra, Avusturalya.
• CSLC, EMSC – CSLOC– Arpajon, Fransa
• EMSC, https://www.emsc-csem.org EMSC– Arpajon, Fransa.
• Eyidoğan, H., 2008. 3 Eylül 2008 Atatürk Barajı deprem: Barajın tetiklediği deprem mi? Bilim ve Gelecek, Sayı 58, 78 – 84.
• Eyidoğan, H., 2017. Atatürk Barajı Deprem Tetiklemeyi Sürdürüyor, Bilim ve Gelecek, Sayı 167, 2 – 4.
• GFZ, GeoForschungsZentrum (GFZ)– Potsdam, Almanya.
• GSA, GeoSphere Austria– Viyana, Avusturya.
• GSRAS, Geophysical Survey of the Russian Academy of Sciences– Obninsk, Rusya.
• IGN, Instituto Geografico Nacional – Madrid, İspanya.
• IPMA, Instituto Portugues do Mar e da Atmosfera– Lizbon, Portekiz.
• KRDAE, http://udim.koeri.boun.edu.tr/zeqmap/hgmmap.asp -BÜ Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
• MCSM, Ukrainian NDC, Main Center of Special Monitoring – Kiev, Ukrayna.
• MTA Türkiye Diri Fay Haritası, https://www.mta.gov.tr/v3.0/hizmetler/yenilenmis-diri-fay-haritalari
• NEIC, https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/national-earthquake-information-center-neic National Earthquake Information Center, U.S. Geological Survey– Golden, Amerika Birleşik Devletleri.
• OCA, http://sismoazur.oca.eu/ Nis, Fransa.