İçindekiler
Bu makalenin konusu, depremler sonrasında, sıkça dile getirilen ve toplumun merakına konu olan yumuşak kat ve zayıf kat tabirlerinin kısaca değerlendirilmelerinin yapılmasıdır.
Yapıda “Zayıf Kat” ve “Yumuşak Kat” Ne Demektir?
Zayıf kat; yapının herhangi bir katının, kendisine komşu olan katlara kıyasla daha az dayanıma sahip olması durumudur. Deprem Yönetmeliği’nde “B1 düzensizliği” olarak tanımlanmaktadır.
Yumuşak kat; yapının herhangi bir katının, komşu karlara kıyasla daha fazla deplase olma (yatay yer değiştirme) özelliğidir. Deprem Yönetmeliği’nde “B2 düzensizliği” olarak tanımlanmaktadır.
Zayıf Kat ve Yumuşak Kat Arasında Ne Fark Vardır?
Zayıf kat oluşumu, taşıyıcı sistemin mukavemeti (dayanımı) ile ilgili bir durumken (Deprem Yönetmeliği’ndeki B1 düzensizliği); yumuşak kat, yapı taşıyıcı sisteminin yatay rijitliğine (yatay yer değiştirme) bağlı olarak gelişen bir durumdur (Deprem Yönetmeliği’ndeki B2 düzensizliği).
Yapısal Düzensizliklerin Yapıya Olumsuz Etkileri Nelerdir?
Bu düzensizliklerin söz konusu olması hâlinde, olası bir şiddetli deprem durumunda ilgili kat seviyesinde yapının tamamını da etkileyen hasar oluşması kaçınılmazdır.
Yapının Hangi Bölgeleri Zayıf Kat Riskini Taşır?
Zayıf kat bölgesi; deprem etkisinde kalan bir yapının, öncelikli olarak diğer katlara göre fazla hasar göreceği bölgedir. Genel olarak binaların giriş katları zayıf Kat özelliği taşırlar.
Neden Binanın Giriş Katları Zayıf Kat Riski Taşımaktadır?
Genel olarak binaların giriş katları iş yeri olarak düzenlenirken, üst katlar konut fonksiyonuna uygun olarak tasarlanmaktadırlar.
İş yeri, dükkân, galeri, garaj vb. fonksiyonlu mekânlar daha yüksek yapılan, açıklık gerektiren ve daha az dolgu duvarı kullanılan alanlardır. Üst katta yer alan konut fonksiyonlu yapılaşma ise tabiatıyla dolgu ve bölme duvarlarının fazla kullanımını gerektiren alanlara sahiptir.
İşte bu dolgu duvarların etkili alan miktarının, komşu kattaki etkili duvar alanına göre daha fazla olması durumu, daha fazla dayanım ve rijitliğe sahip olma sonucunu doğurmaktadır. Bu dayanım farklılığı ise katlar arası düzensizlik oluşturur ve böylelikle yapının hasar görme riskini çoğaltır.
Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat) Nasıl Önlenir?
Deprem mevzuatında ifade edilen oran içinde kalacak biçimde; katlar arasındaki etkili perde, kolon ve duvar alanları arasında düzenleme yapılması gerekmektedir. Bu bağlamda, katlar arasında etkili kesme alanı orantısı sağlanamayan ve mevzuata aykırı biçimde gerçekleştirilmekte olan taşıyıcı sistem tasarımlarında; kolon, perde, duvar kesitlerinin arttırılması, çelik takviyeler yapılması cihetine gidilmesi uygun bir yöntem olacaktır.
Yatay Yer Değiştirme Düzensizliği (Yumuşak Kat) Nasıl Önlenir?
Yine aynı şekilde kolon, perde, duvar kesitlerinin arttırılması, çelik takviyeler yapılması ile kat yüksekliklerinin dengelenmesi, açıklıkların azaltılması suretiyle de yatay yer değiştirme miktarının azaltılması mümkündür.
Zayıf ve Yumuşak Kat Risklerine Karşı Ne Yapılması Gerekiyor?
Günümüzde yapılan inşaatlar Deprem Yönetmeliği şartlarına uygun olarak tasarlanıp inşa edilmektedirler. Deprem Yönetmeliği’nde, bu tip oluşumların önünde geçilebilecek tedbirler yer almaktadır.
Bununla beraber, giriş katında geniş açıklıklara ve büyük kat yüksekliğine haiz ve dolgu duvarları bulunmayan iş yeri fonksiyonlu binalarda; söz konusu yapısal düzensizlikler oluşabilmesi ihtimali dikkate alınmalıdır. Statik projelerin yeninden analiz edilmesi ve imalatın projeye uygunluğunun sahada kontrol edilmesi gerekeceğinden bu konuda yetkin inşaat mühendisine danışılması uygun olacaktır.
