Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) Nedir, Nasıl Çalışır?

Gelişen teknoloji birbirinden farklı pek çok sektörde iş yapış şekillerini değiştirerek insan hayatını kolaylaştırmaya devam ediyor. Konuya inşaat sektörü özelinden baktığımızda ise yapı bilgi modellemesi (building information modeling-BIM) karşımıza çıkan en somut örneklerden bir tanesi. Peki BIM kavramı nedir, nasıl çalışır, kullanıcılarına ne gibi avantajlar sağlar?

BIM Nedir?

Bir inşaat projesinin planlamasından inşasına, hatta yaşam evresine kadar her noktasında yapıyla ilgili bilgilerin kaydedildiği ve paydaşlarla paylaşıldığı sistem, kısaca “BIM” olarak adlandırılıyor. BIM sayesinde projede görev alan paydaşlar arasındaki bilgi alışverişi kolaylaşıyor ve bu sayede ortak çalışmalar daha sağlıklı yürütülebiliyor. Yapının dijital ikizinin üretilebilmesine imkân sağlayan bu teknoloji; zaman, maliyet ve malzeme ile ilgili verilerin düzenli olarak kontrolüne olanak veriyor.

BIM Nasıl Çalışır?

İnşa edilecek bir projenin dijital modelinin oluşturulmasıyla çalışan BIM; tüm aşamalarda mimar, mühendis, müteahhit, tedarikçi ve işletmecilerin işlerini kolaylaştırıyor. Sisteme eklenen veriler sayesinde disiplinlerarası paydaşların bilgi eksiklikleri gideriliyor, olası çakışmalar engelleniyor.

BIM’in Kullanıcılarına Sağladığı Avantajlar Nelerdir?

İnşaat sektöründe BIM’in profesyonellere pek çok açıdan faydası bulunuyor. Bunların öne çıkanları ise şöyle sıralanıyor:

• Kolay iletişim, iş birliği ve bilgi paylaşımı sayesinde hatalar azalırken verimlilik artıyor ve projelerin tamamlanma süresi kısalıyor.
• BIM ile farklı uzmanlık alanlarına ait veriler bir araya getiriliyor. Böylelikle farklı disiplinlerin ortak çalışma süreçlerinde çakışma yaşanmıyor.
• İnşaatın niteliğine ve kapsamına göre kullanılacak malzemelerin miktarları doğru tespit ediliyor, yanlış hesaplamalardan doğacak israf önleniyor.
• BIM ile sadece inşa değil, yapıdaki yaşam süreci için de fayda oluşturuluyor. Sistemde bulunan detaylı veriler sayesinde bakım ve onarım işlemleri hızlı çözülürken enerji de doğru kullanılıyor.
• Henüz tasarım aşamasındayken çeşitli simülasyonlar sayesinde yapının enerji performansında iyileştirmeler yapılabiliyor.

Türkiye’de BIM Uygulamaları Ne Seviyede?

Yapıların inşa süreçlerinde hissedilir avantajlar sağlayan BIM’in Türkiye’deki farkındalık durumu da merak ediliyor. Ülkemizde alışılagelmiş geleneksel süreçlerden kopmak istemeyen firmalar çoğunlukta olsa da teknolojiyi faaliyetleri için avantaja dönüştürmek isteyen profesyoneller de bulunuyor.

Türkiye’deki inşaat sektörünün dijitalleşmesi konusunda kamu da belirli ölçüde bir farkındalığa sahip. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan 2020-2023 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı gibi çalışmaların yanı sıra özellikle ulaşım projelerinde başvurulan BIM uygulamaları da buna bir örnek oluşturuyor.

Bu noktada BIMgenius Topluluğu tarafından Türkiye’deki BIM farkındalığını gözler önüne sermek amacıyla hazırlanan araştırma raporuna değinmekte fayda var. 385 sektör profesyoneline konuyla ilgili soruların yöneltildiği bu rapor, dikkat çekici verilere ev sahipliği yapıyor. Çalışma için hazırlanan ankete katılan kişilerin sektörel dağılımı; %3,64 akademisyen, %12,21 konut, %15,58 yurt dışı müteahhitlik ve müşavirlik hizmetleri, %17,92 kamu projeleri ve altyapı yatırımları, %38,70 konut dışı binalar ve %11,95 diğer şeklinde sıralanıyor.

Projelerin BIM olgunluk seviyesinin incelendiği kısımda paylaşılan rakamlar ise şöyle:

BIM Eğitimindeki Olanaklar Yeterli Değil

Çalışmanın “BIM Eğitimi ile İlgili Problemler” kısmında ise Türkiye’de BIM eğitimi ile ilgili sektörel ve akademik olanakların yetersizliğinden bahsediliyor. Ankete katılan profesyonellerin %49,87’si BIM ile ilgili Türkçe kaynakların zayıflığından yakınırken %75,06’lık bir kısım ise sektörel BIM eğitimlerinin yetersiz olduğu görüşünde.

En Çok BIM Kullanımı, Karma Yapı Projelerinde

Araştırmada hangi tip projelerde BIM uygulamalarının ağırlıklı olarak kullanıldığı da mercek altına alınıyor. Bu kapsamda gerçekleştirilen anket sonuçlarına göre BIM temelli çalışma pratiği, %37,66’lık bir oran ile en çok karma yapı projelerinde kullanılıyor. Bunu %34,81 ile ofis yapıları, %29,61 ile metro ve raylı sistem projeleri, %29,35 ile endüstriyel tesisler takip ediyor.

Küresel Ölçekte BIM Ne Seviyede?

Küresel ölçekte BIM farkındalığı ve kullanımına baktığımızda ise bu teknolojinin özellikle son 10-15 yıllık süreçte ciddi bir gelişim gösterdiğine şahit oluyoruz. Bazı ülkeler inşaat projelerinde BIM’i zorunlu kılıyor ve bu teknolojiyi kullanan firmalara ciddi destekler veriyor.

Şimdi öne çıkan ülkeler üzerinden dünyadaki BIM farkındalığını inceleyelim:

• Birleşik Krallık: Birleşik Krallık’ta kamunun da desteğiyle BIM uygulamalarına olan farkındalık iyi bir noktada. Ülkedeki tüm konut projelerinde BIM uygulamaları devlet tarafından zorunlu kılınmış durumda.
• Amerika Birleşik Devletleri (ABD): ABD’de BIM uygulamalarının geçmişi 1970’li yıllara dayanıyor ve ülkenin tamamında olmasa da bazı eyaletlerinde bu uygulamalar zorunlu. Örneğin Wisconsin eyaletinde 5 milyon dolar üzerindeki kamu projelerinde BIM kullanımı şart.
• Fransa: İnşaat sektörünün dijitalleşmesine katkı sağlamak amacıyla 20 milyon euro değerinde fon tahsis eden Fransa, BIM kullanılarak inşa edilen pek çok projeye ev sahipliği yapıyor.
• Finlandiya: 2000’li yılların başında BIM teknolojisini kullanmaya başlayan Finlandiya’daki senato mülklerinde uzun zamandır bu uygulamalar zorunlu. BIM, ülkenin özel sektöründe de ciddi bir gelişmişlik seviyesine sahip.
• İsveç: Ülkenin bazı kamu kuruluşları, inşaat projelerinde BIM kullanımını zorunlu kılmış durumda. Bunun yanı sıra ülke, 1991’den bu yana özel sektörde de BIM’i teşvik etmek için çeşitli kılavuzlar yayınlıyor.
• Danimarka: Danimarka’da BIM, 2007 yılında tüm kamu projeleri için zorunlu hâle getirildi ve bunun kapsamı 2011 yılında genişletildi. Ülkedeki özel sektör kuruluşları da BIM uygulamalarının faydaları hakkında farkındalığa sahip ve bu kapsamda çalışmalar yürütüyorlar.
• Norveç: Sivil toplum ve kamu kurumlarının iş birliğiyle Norveç’te uzun yıllar BIM kullanımı teşvik edildi. Bu iş birliğinin neticesinde 2010 yılından bu yana ülkedeki tüm projelerde BIM uygulamalarından faydalanılıyor.
• Singapur: Singapur’da BIM, Singapur Bina İnşaat Otoritesi (BCA) tarafından çoğu inşaat projesi için zorunlu kılınmış durumda.
• Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): BAE’deki bazı önemli kuruluşlar, projelerinde BIM uygulamalarından faydalanıyor. Bunun yanı sıra ülkede BIM kullanımını yaygın hâle getirmek için çeşitli çalışmalar da yürütülüyor.
• Çin: Ülkede 25 Kasım 2020’de inşaat projeleri için standart sözleşmeye BIM gerekliliği maddesi eklendi. Bu durum Çin’in inşaat sektöründeki dijital dönüşümünü hızlandırmak adına atılan bir adım olarak görülüyor.
• Almanya: Ülkede BIM, kamu için yürütülen altyapı projelerinde zorunlu ve özel sektör tarafında da farkındalığın artırılması adına çalışmalar yürütülüyor.

Bu içerik, sponsorlu bir yazı dizisinin giriş metnidir. İlgili yazının devamında, BIM alanında faaliyet gösteren Türkiye’nin yerli teknoloji girişimlerinden “BIMCRONE” tanıtılacaktır.

• “BIMCRONE Nedir, Çözümleri Nelerdir?” başlıklı ikinci yazımızı inceleyin.
• “BIMCRONE Kullanıcılarına Ne Gibi Avantajlar Sunar?” başlıklı üçüncü yazımızı inceleyin.
• “BIMCRONE ile Dijitalleşen İnşaatlarda Verimlilik Artıyor” başlıklı söyleşimizi inceleyin.