İçindekiler
Yeni tip koronavirüs (COVID-19) pandemisiyle birlikte uzaktan çalışma alışkanlığı kapsamı oldukça genişledi. Bir örnekle söylemimizi temellendirmek gerekirse KPMG’nin 2022 ortalarında hazırladığı “Uzaktan Çalışmada Güncel Trendler” raporuna göre, şirketlerin %89’u uzaktan çalışma politikasını uyguluyor ya da uygulamayı planlıyor. Bu rapordaki katılımcıların %82’sinin EMEA (Avrupa, Orta Doğu, Afrika) bölgesinden olduğunu dikkate aldığımızda, çalışmanın Türkiye hakkında da fikir verdiğini söyleyebiliriz.
Uzaktan Çalışmaya Artan İlgi, Hukuksal Düzenlemelere de Yansıdı
2020’nin ortasında, COVID-19 pandemisinin henüz başlarında Willis Towers Watson’ın açıkladığı araştırma sonuçlarına göre Türkiye’de uzaktan çalışma oranı pandemi öncesinde %14 iken pandemi ile birlikte %68’e yükseldi. Bu artışın sonuçlarını, hukuksal düzenlemelerde de gözlemlemek mümkün… Nitekim teknoloji geliştirme bölgeleri ve AR-GE merkezlerinde gelir vergisi stopajı teşvikinden faydalanmak için %50 olarak uygulanan uzaktan çalışma oranı, Temmuz 2022’de %75’e çıkarıldı. Söz konusu durum da uzaktan çalışma eğiliminde devamlılığın beklendiği şeklinde yorumlanabilir.
Uzaktan çalışma oranındaki artış, esnek ofis taleplerine de yansıdı. Öyle ki günümüzde küresel ölçekte esnek ofis sektöründe pandemi öncesi döneme kıyasla yüksek bir talep artışı görülüyor. Bu artış ülkelere göre %20 ila %60 seviyelerinde değişiyor.
Esnek Ofis Pazarı, Türkiye’de de Yoğun İlgi Görüyor
Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de esnek ofis pazarı yoğun ilgi görüyor. Pazarın Türkiye’de bu denli ilgi görüp büyümesinde pandeminin etkisi çok büyük. Ancak buna bir de pandemiden önce dahi %30’lara ulaşan boşluk oranlarının etkisinin eklendiği unutulmamalı…
Esnek ofis firmalarının kiralamalarıyla birlikte ofis alanlarındaki boşlukların azalması, bölgelerde ayak sayısının artması ve devamında oluşan sinerji ile projenin beklenen potansiyeline erişmesi; mülk sahiplerinin de esnek ofis firmalarına olumlu bakmasını sağlıyor.
Kurdaki artış, paralelinde inşaat maliyetlerindeki yükseliş ve tedarik sorunları da şirketlerin; natamam ya da tüm süreci kendilerinin üstleneceği yenileme gerektiren ofislere mesafeli kalmalarına sebep oluyor. Böyle bir ortamda firmalar, kısa ve kolay çözümü esnek ofislerde buluyor.
Türkiye’deki Esnek Ofis Stokunun 250.000 m2’ye Erişmesi Bekleniyor
CBRE’nin Mart 2022’de yayımladığı rapora göre 2022 yılı içerisinde Türkiye genelindeki esnek ofis stokunun 250.000 m2’ye ulaşması bekleniyor. Yılın son dönemlerine yaklaştığımız bugünlerde söz konusu büyüklüğe eriştiğimizi söyleyebiliriz.
Aynı raporda İstanbul’daki esnek ofis lokasyon adedi 146 olarak belirtiliyor. Yine söz konusu ildeki esnek ofislerin dağılımına bakıldığında pandemi öncesinde Anadolu Yakası’nın bu açıdan oldukça sakin kaldığı, ancak pandemiyle beraber burada da yoğunluğun arttığı gözlemleniyor. Yine de Avrupa Yakası hâlâ esas yoğunluğun yaşandığı kısım olarak dikkat çekiyor.
Artan talep ülkenin merkezî iş alanı olan İstanbul’da yoğunlaşsa da Türkiye’nin birçok ilinde bu ihtiyaç fark ediliyor. Zira sektörde başı çeken, geniş alanlara ve ağa sahip olan firmaların henüz uzanamadığı bölgelerde yerel oyuncular ortaya çıkıyor. Bugün Türkiye’de 300’ün üzerinde esnek ofis firması faaliyet gösteriyor. Sektördeki oyuncular belirledikleri vizyon ve misyonlar doğrultusunda yer seçimleri yaparken, bu kapsamda farklı illerde faaliyet gösteren aktörler de bulunuyor.
Türkiye’de Esnek Ofis Bilinirliği, 2010’lu Yılların Başında Artmaya Başladı
Türkiye’de esnek ofis sektörünün bilinirliğinin, 2010’lu yılların başında artmaya başladığını söylemek mümkün. Sektörün temel çıkış noktası ise kafe, pastane gibi alanlarda prizlere yakın masaların günün bir kısmı için çalışma alanı olarak seçilmesindense; yine keyif alınacak şekilde dizayn edilen ancak daha organize çalışmak için uygun alanların, insanların kolayca erişebilecekleri düzende oluşturulmasıydı.
Öte yandan bahsi geçen dönemde uzaktan çalışma pek revaçta olmasa da girişimciler ve serbest meslek sahipleri, evde konsantrasyon sağlayamayıp çalışma alanı arayışında olabiliyordu. Esnek ofisler tam da bu noktada yerinde bir çözüm olarak dikkat çekti.
Bunun yanında bazı firmalar da toplantılarını daha keyifli ortamlarda gerçekleştirmek istediklerinde, yine esnek ofislerin kapısını çalmaya başladı. Üstelik çalışırken ihtiyaç duyulacak çay-kahve gibi içeceklerden küçük yiyecek ikramlarına kadar tüm sunumlar da bu alanları cazip hâle getiren diğer ayrıntılar oldu. Belirttiğim dönemde esnek ofisler, bugüne kıyasla daha küçük alanlarda faaliyet gösteriyorlardı ve yapı olarak da genellikle günümüzden biraz daha farklılardı.
“Rahat çalışma alanı” şeklinde isimlendirilen tarz, esnek ofislerin genel anlayışını yansıtıyor ve sıklıkla tercih ediliyordu. Geldiğimiz noktada ise buna ek olarak kapalı-hazır ofis alanları sunuluyor, ilham veren esnek çalışma alanları ise oluşumun olmazsa olmazı niteliğinde varlığını sürdürüyor.
KOBİ’lerden Kurumsal ve Uluslararası Şirketlere…
Türkiye’de esnek ofis sektörünün gelişimi, girişimcilerin ve serbest çalışanların talepleriyle başladı. Ancak bugün gelinen noktada esnek ofise talebin, KOBİ’lerden kurumsal hatta uluslararası şirketlere kadar geniş yelpazede önemli seviyelere geldiğini görüyoruz. Üstelik bu ilgi artarak da devam ediyor…
Şirketler artık uzun dönemli kira sözleşmeleri ve büyük ilk yatırım maliyetleri bulunan, tüm süreçleriyle birebir ilgilenmek durumunda kaldıkları konvansiyonel ofisleri kiralamaktan kaçınıyor. Bunun yerine firmalar; ihtiyaç duyacakları tüm hizmetleri tek faturayla alabilecekleri, çalışma alanlarıyla ilgili yaşayacakları tüm sorunları işin profesyonellerine emanet edebilecekleri, daha esnek süreli ve %30’a kadar düşük bütçeli ödeme modelleriyle finansal açıdan fayda sağlayan esnek ofis çözümlerini tercih ediyor.
Günümüzde iş dünyasında giderek önemini artıran çalışan verimliliğinin ve motivasyonunun da esnek ofis operatörlerinin organizasyonlarıyla sağlanabilmesi, modelin bir başka artısı oluyor.
Bugün ülkemizdeki esnek ofis firmaları, sundukları çözümlerle değişen ihtiyaçlara anında yanıt verebilecek kadar harekete ve kullanıcı ihtiyaçlarını okuma kabiliyetine sahip şekilde büyümeye devam ediyorlar. Her bir operatörün kendi vizyon ve misyonu doğrultusunda çeşitlendirdiği ürünler; çalışma dünyasındaki herkesin, sektörün hedef kitlesine dâhil edilmesini sağlıyor.
