İçindekiler
Kentler bize hep böyle anlatıldı: “Herkes için.” Ama gerçekte kentler, en güçlü olanın en rahat ettiği yerler olarak kuruldu. Kadınlar ve çocuklar ise bu düzene sonradan “uyum sağlaması” beklenenler oldular.
Türkiye’de “kadın dostu kent” ifadesi sık geçiyor; bunun uygulaması ise çok az. Çünkü bu kavram çoğu zaman ışıklandırmayla karıştırılıyor. Bir iki kamera, birkaç sokak lambası, toplu taşımada parça parça önlemler…
Sonra da “kadın dostuyuz” deniliyor.
Değiliz!
Planlama Yoksa Kadın Dostu Kent de Yoktur
Kadın dostu kent, hizmetle değil planlamayla olur. Planlama yoksa, kadın dostu kent de yoktur. Çünkü kadın dostu kent bir proje değil, bir kent sistemidir; ulaşımın, kamusal alanın, işin, eğitimin, yaşamın ve günlük bakım yükünün aynı örgü içinde çözülmesidir.
Bir kadın ve bir çocuk için kent, yakınlıkla başlar. Yürüyebilmekle, durabilmekle, bekleyebilmekle, geri dönebilmekle devam eder. Ama kent buna çoğu zaman izin vermez. Çünkü planlama; taşıtı merkeze koyar, yolu hız için tasarlar, kamusal alanı geçiş mekânına indirger. Sonra da kadınlardan ve çocuklardan bu kente sığmalarını ister. Oysa kadınlar ve çocuklar kenti “geçmez”, yaşar.
Kadın Dostu Kent Nasıl Anlaşılır?
Bir kentin kadın dostu olup olmadığını anlamak için uzun raporlara bile gerek yok. Basit sorular yeter:
- Kadınlar ve çocuklar o kentte rahatça yürüyebiliyor mu?
- Kamusal alanlarda sadece geçiyorlar mı, gerçekten vakit mi geçiriyorlar?
- Park, okul, iş, sağlık alanı birbirine yakın mı, yoksa kopuk mu?
Kadın dostu kent dediğimiz şey; iş alanlarının, yaşam alanlarının ve kamusal alanların birbirinden kopmadığı kenttir. Her şeyin otomobil mesafesinde değil, yürüme mesafesinde olduğu bir düzendir. Taşıt yollarının azaldığı, sokakların insana geri verildiği bir kentsel örgütlenmedir.
Bir çocuk parkına yalnız başına gidemiyorsa, bir kadın akşam evine yürüyerek dönemiyorsa,
bir anne çocuğuyla birlikte kamusal alanda rahatça var olamıyorsa; orada planlama yoktur, sadece beton vardır.
Kent dediğimiz şey yalnızca binalardan oluşmaz. Kent; yaya yoludur, bisiklet yoludur, gölgedir, oturmadır, görülmektir. Bunların hepsi kadınlar ve çocuklar için güvenli, erişilebilir ve yakın olmak zorundadır.
Burada kritik bir noktayı kaçırıyoruz: Kadın dostu kent yalnızca “güvenlik” üretmez, estetik ve ruh da üretir. Çünkü kadınlar ve çocuklar sokağa çıktığında kent canlanır. Kentin sesi değişir. Park “geçilen” bir yer olmaktan çıkar, “kalınan” bir yere dönüşür. Sokak sadece asfalt değil, gündelik hayatın sahnesi olur. Kentin ruhu dediğimiz şey tam da budur: İnsanların kendini ait hissettiği, acele etmeden nefes alabildiği, kamusal yaşamın zarafetle aktığı bir düzen.
Bir de estetik konusu var… Estetik, vitrin değildir. Estetik; yaya yolunun genişliği, gölgenin sürekliliği, oturmanın rahatlığı, yeşilin erişilebilirliği, kamusal alanların bütünlüğü ve “görünür” oluşudur. Kör noktaların azaldığı, canlı sokakların çoğaldığı, insan ölçeğinin kurulduğu yerde estetik de güvenlik de aynı anda büyür.
Bu yüzden kadınlar ve çocuklar için kurulan kentlerde:
- Taşıt yolları azalır,
- Yaya yolları genişler ve kesintisiz olur,
- Bisiklet yolları sembolik değil, süreklilik taşıyan bir ağ hâline gelir,
- Kamusal alanlar genel göz önünde, birbirine bağlı ve canlı olur,
- Yeşil alanlar ve toplanma alanları mahalle ölçeğinde erişilebilir olur,
- Çocuklar ve yaşlılarla birlikte güvenle yürünebilir.
Bu bir “şehircilik zevki” meselesi değil bir yaşam hakkı meselesidir.
Çözüm: Yerel Yönetimlerde Doğru Planlama Pratiğinin Uygulanması
Bugün birçok kentte kamusal alanlar parçalıdır: Park başka yerde, okul başka yerde, iş bambaşka bir yerde. Bu parçalanmanın yükünü en çok kadınlar ve çocuklar taşır. Bu uzaklık güvenlikten önce yorgunluk üretir. Zaman kaybı üretir. Kentle mücadele üretir.
Kent bu şekilde yaşanıyorsa, çözümün yerel yönetimlerin planlama pratiğinde karşılık bulması gerekir.
Kadın dostu kent, broşürle olmaz.
Kadın dostu kent, sloganla olmaz.
Kadın dostu kent, plan notuyla, imar kararıyla, ulaşım ana planıyla olur.
Kadınların ve çocukların aktif olarak kullanmadığı hiçbir kent, kadın dostu değildir. Kadınların sadece “güvende olması” yetmez; o kentte var olması, vakit geçirmesi, yaşam kurabilmesi gerekir.
Yerel yönetimler için tercih nettir: Ya kentleri yine taşıta göre planlamaya devam edecekler, ya da kadınları ve çocukları planlamanın merkezine koyacaklar. Çünkü planlama değişmeden kent değişmez. Kadınlar ve çocuklar kente açılmadan, kent yaşanabilir olmaz.
Artık biliyoruz ki kadınları ve çocukları merkeze almayan hiçbir kent, ortak yaşamı taşıyamaz.
